โครงการ "การพัฒนาศูนย์เรียนรู้ชุมชนบ้านเปร็ดใน จังหวัดตราด เพื่อเสริมสร้างความเข้มแข็งและประยุกต์ใช้องค์ความรู้ชุมชนร่วมกับความรู้ทางวิทยาศาสตร์ต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ" (พ.ศ.2556 - พ.ศ.2559)


โครงการการพัฒนาศูนย์เรียนรู้บ้านเปร็ดใน จังหวัดตราด เพื่อเสริมสร้างความเข้มแข็งและประยุกต์ใช้องค์ความรู้ชุมชนร่วมกับความรู้ทางวิทยาศาสตร์ต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ เป็นความร่วมมือระหว่างสถาบันธรรมรัฐเพื่อการพัฒนาสังคมและสิ่งแวดล้อม ศูนย์เรียนรู้ชุมชนบ้านเปร็ดใน และภาคีเครือข่ายสถาบันการศึกษา โดยการสนับสนุนงบประมาณหลักจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) โดยใช้กลยุทธ์การบูรณาการความรู้ทางวิทยาศาสตร์จากภาควิชาการกับภูมิปัญญาท้องถิ่นของชุมชน เพื่อเสริมสร้างความเข้มแข็งของชุมชนในการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม จากการดำเนินโครงการตั้งแต่เดือนตุลาคม พ.ศ.2556 –  เดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ.2559 มีผลการดำเนินงานสรุปสาระสำคัญโดยย่อ ดังนี้

การพัฒนาและเสริมศักยภาพของศูนย์เรียนรู้ชุมชนบ้านเปร็ดใน มีกิจกรรมในการดำเนินการหลายด้าน ตัวอย่างเช่น การจัดประชุม การจัดอบรม การศึกษาดูงานของกรรมการบริหารศูนย์เรียนรู้และสมาชิก และสร้างภาคีเครือข่ายความรู้จากองค์กรภายนอก ทั้งจากหน่วยงานภาครัฐและ ภาควิชาการ ผลการดำเนินงานของศูนย์เรียนรู้ชุมชนบ้านเปร็ดใน พบว่ามีการบริหารจัดการอย่างเป็นระบบมากขึ้น มีแหล่งเรียนรู้ด้านพลังงาน มีรูปแบบและข้อเสนอในการแก้ไขปัญหาการกัดเซาะพื้นที่ชายฝั่ง การอนุรักษ์ป่าชายเลน มีสื่อเผยแพร่ความรู้ให้แก่สมาชิกชุมชนและผู้มาศึกษาดูงาน ทั้งในรูปแบบเอกสาร วีดิทัศน์ และโมเดลสามมิติ  นอกจากนี้ ทางศูนย์เรียนรู้ฯ ยังได้ทำภารกิจด้านพัฒนาศักยภาพเยาวชนโดยใช้กิจกรรมการจัดค่ายยุวชนรักษ์สิ่งแวดล้อม และกิจกรรมมัคคุเทศก์น้อย

การพัฒนาเสริมสร้างองค์ความรู้ทางวิทยาศาสตร์จากภาควิชาการกับภูมิปัญญาท้องถิ่นของชุมชนที่ดำเนินงานโดยการบริหารของศูนย์เรียนมี 3 ด้าน ได้แก่ ด้านพลังงานหมุนเวียน ด้านทรัพยากรชีวภาพและสภาวะแวดล้อมของระบบนิเวศป่าชายเลน และด้านการแก้ไขปัญหาการกัดเซาะพื้นที่ชายฝั่งและการจัดการทรัพยากรชายฝั่งแบบบูรณาการ ซึ่งได้เกิดผลสัมฤทธิ์เชิงประจักษ์ในด้านการพัฒนาคน เป็นการสร้างองค์ความรู้ร่วมกันระหว่างทีมนักวิจัยชุมชน และทีมนักวิจัยที่ร่วมงาน  นักวิจัยชุมชนสามารถนำองค์ความรู้ไปใช้ในการวิเคราะห์ปัญหา และสำรวจตรวจสอบสภาพพื้นที่  

ผลการดำเนินงานสร้างองค์ความรู้ในแต่ละด้าน มีดังนี้

ด้านพลังงานหมุนเวียน  สมาชิกชุมชนมีความรู้ความเข้าใจด้านพลังงานมากขึ้น มีช่างชุมชนด้านพลังงานที่สามารถติดตั้งระบบโซลาเซลล์ได้ด้วยตนเอง สามารถจัดตั้งศูนย์เรียนรู้ด้านพลังงานทางเลือกได้อย่างเป็นรูปธรรม โดยมีการใช้เทคโนโลยีพลังงานทางเลือกอย่างเป็นรูปธรรมขึ้น ร่วมกันจัดทำแผนยุทธศาสตร์พลังงานทางเลือกชุมชน และขยายผลความสำเร็จสู่ชุมชนข้างเคียงในตำบลห้วงน้ำขาว นอกจากนี้ จากการสำรวจและบันทึกข้อมูลพลังงานในครัวเรือนพบว่า สามารถลดค่าใช้จ่ายทางด้านพลังงานในช่วงปี 2557 - 2558 ได้ถึง 2.7 ล้านบาท ค่าใช้จ่ายที่ลดได้มาจากน้ำมันดีเซล เบนซิน และ ไฟฟ้า เป็นลำดับต้นๆ คิดคำนวณเป็นปริมาณคาร์บอนไดออกไซด์ที่ลดได้เท่ากับ 433 ตัน

ด้านทรัพยากรชีวภาพและสภาวะแวดล้อมของระบบนิเวศป่าชายเลน มีกิจกรรมที่เน้นการพัฒนาระบบฐานข้อมูล และให้ความรู้กับชุมชน เนื่องด้วยข้อมูลมีความสำคัญสำหรับการจัดการศูนย์เรียนรู้ ทำให้ผู้มาเยี่ยมชมแหล่งเรียนรู้ได้รับทราบข้อมูลต่างๆ เกี่ยวกับทรัพยากรป่าชายเลน  กิจกรรมที่ได้ดำเนินงานคือการฝึกอบรมเรื่องระบบฐานข้อมูล  การเก็บข้อมูลทรัพยากรป่าชายเลน แนวทางการขึ้นทะเบียนป่าชุมชน เพื่อให้ชุมชนนำข้อมูลไปใช้วางแผนและบริหารจัดการป่าชายเลน และพัฒนาป่าชุมชน นอกจากนี้ ได้มีกิจกรรมการฝึกอบรมเยาวชนในการตรวจวัดการเติบโตของต้นไม้ เพื่อส่งเสริมเยาวชนให้รู้จักวิธีการตรวจวัดติดตามการเติบโตของพรรณไม้ป่าชายเลนโดยมีนักวิจัยชุมชนเป็นพี่เลี้ยง ผลการดำเนินงานในเรื่องนี้ ทำให้ชุมชนมีระบบฐานข้อมูลเพื่อการบริหารจัดการป่าชายเลนและทรัพยากรที่เกี่ยวข้อง ได้ภาคีเครือข่ายการทำงานในพื้นที่ และแผนการจัดการทรัพยากรป่าชายเลนร่วมกัน

ด้านการแก้ไขปัญหาการกัดเซาะพื้นที่ชายฝั่ง มีการจัดทำแนวป้องกันการกัดเซาะชายฝั่งที่ผสมผสานระหว่างการใช้เต๋ายางกับแนวปักไม้ไผ่ วางเป็นแนวให้อยู่ด้านในสุดติดป่าชายเลน และมีแนวปักไม้ไผ่ชั้นนอกที่อยู่ห่างออกไป 50 เมตร เพื่อลดความรุนแรงของคลื่นลม ทำให้ตะกอนที่เข้ามาตกอยู่หลังแนวป้องกันชั้นใน  เกิดดินงอกหลังแนวป้องกันการกัดเซาะ ในด้านการพัฒนานักวิจัยชุมชน ทำให้นักวิจัยชุมชนสามารถวัดและติดตามการเปลี่ยนแปลงของระดับพื้นทะเลได้ สามารถประยุกต์การใช้ลอบจับสัตว์น้ำมาตรวจวัดความสมบูรณ์ของทรัพยากรชายฝั่ง   ผลสำเร็จดังกล่าวนำไปสู่การจัดทำแผนป้องกันการกัดเซาะชายฝั่งที่ชุมชนมีส่วนร่วม มีเครือข่ายชุมชนทุกหมู่บ้านในตำบลห้วงน้ำขาวเพื่อร่วมกันหาทางแก้ไขการกัดเซาะชายฝั่งในพื้นที่ตำบลห้วงน้ำขาว  

การดำเนินกิจกรรมทั้งหมดในโครงการมีผลลัพธ์เชื่อมโยงกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ทั้งในเชิงการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก และการปรับตัวของชุมชนเพื่อรองรับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ รวมทั้งช่วยเสริมสร้างสุขภาวะของชุมชนในหลายด้าน กิจกรรมด้านการบริหารจัดการระบบนิเวศป่าชายเลนเป็นการอนุรักษ์และเพิ่มพื้นที่ป่าชายเลนซึ่งเป็นแหล่งกักเก็บคาร์บอนไดออกไซด์ และเป็นแหล่งสร้างความมั่นคงทางอาหารและความมั่นคงทางเศรษฐกิจให้แก่ชุมชน กิจกรรมด้านพลังงานหมุนเวียนเป็นการช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่เกิดจากการใช้พลังงานเชื้อเพลิงฟอสซิล และช่วยลดรายจ่ายด้านพลังงานของครอบครัว กิจกรรมด้านการแก้ไขปัญหาการกัดเซาะพื้นที่ชายฝั่งเป็นการสร้างกระบวนการเรียนรู้ของชุมชนเพื่อรองรับกับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ช่วยรักษาแนวป่าชายเลนไม่ให้ถูกกัดเซาะ แนวป้องกันการกัดเซาะที่ชุมชนพัฒนาขึ้นยังเป็นเครื่องมือที่ช่วยป้องกันและลดความขัดแย้งทางสังคมระหว่างกลุ่มประมงพื้นบ้านกับกลุ่มประมงพาณิชย์ กิจกรรมทั้งหมดนี้เป็นกระบวนการเรียนรู้ร่วมกันของสมาชิกในชุมชน และการเรียนรู้ระหว่างชุมชนทั้ง 5 หมู่บ้านในตำบลห้วงน้ำขาว เป็นการเสริมสร้างความเข้มแข็งและศักยภาพของชุมชน และเป็นพื้นฐานสำหรับการปรับตัวรองรับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่จะเกิดขึ้นในอนาคต

เอกสารดาวน์โหลด

  1. 01-ปกรายงาน.pdf ดูเอกสาร / ดาวน์โหลด
  2. 02-บทคัดย่อ.pdf ดูเอกสาร / ดาวน์โหลด
  3. 03-abstract.pdf ดูเอกสาร / ดาวน์โหลด
  4. 04-กิตติกรรมประกาศ.pdf ดูเอกสาร / ดาวน์โหลด
  5. 05-คำนำ.pdf ดูเอกสาร / ดาวน์โหลด
  6. 06-สารบัญ.pdf ดูเอกสาร / ดาวน์โหลด
  7. 07-ส่วนที่ 1.pdf ดูเอกสาร / ดาวน์โหลด
  8. 08.0-ส่วนที่ 2 และ 2.1.pdf ดูเอกสาร / ดาวน์โหลด
  9. 08.1-ส่วนที่ 2.2ศูนย์เรียนรู้.pdf ดูเอกสาร / ดาวน์โหลด
  10. 08.2-ส่วนที่ 2.3 พลังงานสมบูรณ์.pdf ดูเอกสาร / ดาวน์โหลด
  11. 08.3-ส่วนที่ 2.4 ป่า.pdf ดูเอกสาร / ดาวน์โหลด
  12. 08.4-ส่วนที่ 2.5 กัดเซาะ.pdf ดูเอกสาร / ดาวน์โหลด
  13. 08.5-ส่วนที่ 2.6 สรุปผล.pdf ดูเอกสาร / ดาวน์โหลด
  14. 09-ส่วนที่ 3.pdf ดูเอกสาร / ดาวน์โหลด
  15. 10-ภาคผนวก ก คู่มือโซล่าเซลล์ ฉบับห้วงน้ำขาว.pdf ดูเอกสาร / ดาวน์โหลด
  16. 11-ภาคผนวก ข.pdf ดูเอกสาร / ดาวน์โหลด
สงวนลิขสิทธิ์ © 1995-2015 สถาบันธรรมรัฐเพื่อการพัฒนาสังคมและสิ่งแวดล้อม (ธ.พ.ส.ส.).
8/16 ถ.กรุงเกษม แขวงวัดสามพระยา เขตพระนคร กทม. 10200
โทรศัพท์ 0 2280 1812 , 0 2280 6228 , 0 2280 0557 , 0 2628 6438
โทรสาร 0 2282 8877
e-mail: gseiorth@gmail.com